Web Content Display Web Content Display

Ochrona przed owadami, grzybami patogenicznymi i ssakami roślinożernymi

1. Owady

Lasy polskie są narażone na rozległe szkody spowodowane gradacjami owadów.

Gradacja to niekontrolowany, rosnący w postępie geometrycznym wzrost ilościowy i rozprzestrzenianie się owadów, które stwarzają zagrożenie dla dalszej egzystencji drzew, powodując silne uszkodzenie aparatu asymilacyjnego.

Drzewa, które zostały go pozbawione, jako silnie osłabione, są narażone na działanie zarówno kolejnych ogniw biotycznych, jak i czynników abiotycznych. Dlatego rolą leśników ochroniarzy jest stałe czuwanie i wkraczanie z odpowiednimi zabiegami w razie zagrożenia trwałości lasu.

W Polsce około kilkudziesięciu gatunków wykazuje tendencje do masowych pojawów.

Drzewostany znajdujące się na obszarze Nadleśnictwa Toruń w wyniku warunków przyrodniczych, klimatycznych i składu gatunkowego (monokultury sosnowe) są podatne na rozwój szkodliwych owadów pierwotnych.

Wśród tych szkodników szczególne znaczenie mają foliofagi takie jak: strzygonia choinówka, brudnica mniszka oraz boreczniki. Miejsca najbardziej narażone na występowanie tych szkodników zostały ustalone na podstawie historycznych miejsc rozrodu oraz pojawów w latach ubiegłych  Duże znaczenie na terenie nadleśnictwa maja także niektóre szkodniki nękające, zwłaszcza zwójka zieloneczka i krobik modrzewiowiec.
Do największych gradacji należały:
· gradacja strzygoni choinówki (1923-1924),
· gradacja brudnicy mniszki (1978-1983),
· gradacje boreczników (1977-1978; 1984-1985; 1995-1996).


Borecznik uaktywnił się także w 2005 roku. Gradacja ta dotyczyła borecznika jasnobrzuchego, przeważającego w pierwszej generacji oraz borecznika sosnowca, dominującego w drugiej.

We wrześniu 2005 roku przeprowadzono akcje chemicznego zwalczania szkodnika przy pomocy preparatów DIMILIN 480 S.C. (o działaniu żołądkowym, wykazującym również kontaktowe działanie jajobójcze) oraz DECIS 2,5 EC (o działaniu kontaktowym i żołądkowym) samolotami typu M18 Dromader na powierzchni 2479,75 ha. Klasyfikacji drzewostanów do zabiegu dokonano na podstawie liczby larw w koronie drzewa (ścinka drzew na płachty) i zaobserwowanych szkód  aparatu asymilacyjnego. 

Zapobiegania szkodom ze strony owadów dokonuje się poprzez obligatoryjne, dokładne kontrolowanie rozwoju najgroźniejszych gatunków, począwszy od ich stadiów zimujących, aż po żerujące w koronie drzewa i bieżące reagowanie na powstające zagrożenia.

Analizuje się zawsze stan zdrowotności populacji i siłę oporu naturalnego środowiska w postaci obecności owadów drapieżnych i innych organizmów.

W praktyce odbywa się to przez jesienne poszukiwania szkodników pierwotnych sosny w ściole (powtarzane ewentualnie wiosną), zakładanie pierścieni lepowych, ścinkę drzew na płachty, itp. W przypadku zagrożenia dla trwałości lasu leśnicy podejmują zabiegi ratownicze w postaci oprysków lotniczych.

Natomiast drzewostany fizjologicznie osłabione czynnikami chorobotwórczymi są zagrożone ze strony szkodników wtórnych z których największe szkody na terenie nadleśnictwa wyrządza przypłaszczek granatek i cetyniec większy i mniejszy w sosnie, ogłodek brzozowiec na brzozie i opiętek dwukropkowy na dębie. Mniejsze znaczenie maja smoliki.

Aby skutecznie ograniczyć populacje szkodników wtórnych wyznacza się oraz usuwa drzewa zasiedlone oraz wykłada drzewa pułapkowe.
W przypadku upraw sosnowych stałym zagrożeniem jest szeliniak sosnowy, zwalczany wyprzedzająco przy pomocy rowków izolacyjnych lub chwytnych w czasie zakładania zrębu, a na uprawach poprzez wykładanie wałków i zabezpieczanie chemiczne.

Bardzo ważne są zabiegi profilaktyczne, mające na celu podniesienie naturalnej odporności drzewostanów oraz ich stabilności.

Naturalnym czynnikiem buforującym nadmierny rozwój owadów szkodliwych jest różnorodność awifauny leśnej, która zasługuje na szczególną ochronę.

Aby stworzyć warunki dogodne dla jej rozwoju projektuje się powierzchnie metody ogniskowo-kompleksowej ochrony lasu wraz z remizami.

Na terenie całego kompleksu leśnego wiesza się budki lęgowe dla ptaków i schrony dla nietoperzy, grodzi mrowiska (na terenie nadleśnictwa stwierdzono 967 kopców), pozostawia śródleśne oczka wodne stanowiące miejsca bytowania płazów.
Na terenie nadleśnictwa zlokalizowanych jest 12 remiz oraz 5 powierzchni metody ogniskowo- kompleksowej.

 

2. Grzyby patogeniczne

W drzewostanach sosnowych na gruntach porolnych, zajmujących w nadleśnictwie powierzchnie 3098 ha, istnieje zagrożenie od huby korzeniowej, ale jest ono stosunkowo niewielkie i nie ma znaczenia gospodarczego.

Jednakże po zabiegach pielęgnacyjnych przeprowadzonych w drzewostanach starszych klas wieku, gdzie stwierdzono zagrożenie tym patogenem, wykonuje się smarowanie pniaków preparatem biologicznym zawierającym grzybnię Phlebiopsis gigantea, produkowanym pod nazwą PG IBL. Służy on do sztucznego zakażania pniaków grzybem saprofitycznym-rozkładającym martwe drewno, który jest konkurencyjny wobec Heterobasidion annosum. Jego rozwój następuje szybciej niż kolonizacja pniaków przez patogena, a poprzez korzenie przenosi się na sąsiednie drzewa, nie dopuszczając do rozwoju szkodliwego grzyba.

W młodnikach stosuje się wyrywanie i niszczenie porażonych drzewek.

W mniejszym zakresie występuje również zagrożenie opieńka, a walka z tym patogenem odbywa się poprzez usuwanie zarażonych drzewek.

Na szkółce występuje zagrożenie ze strony zgorzeli siewek, osutki, mączniakia dębu i skrętaka sosny.

Ważne jest także zastosowanie odpowiednich zabiegów zwiększających odporność drzewostanów, czyli właściwe przygotowanie gleby pod uprawę, dobór składu gatunkowego uprawy, sposobu ich zakładania i zastosowanie odpowiedniej pielęgnacji, wprowadzanie podszytów i podsadzeń produkcyjnych.

Na gruntach porolnych wprowadza się więcej gatunków liściastych celem zwiększenia ich stabilności.
Istotny stał się w ostatnich latach problem zamierania jesionów, który pojawił się w nadleśnictwie w 2001 roku.

W 2005 roku średni szacunkowy procent uszkodzonych drzewostanów starszych w nadleśnictwie wynosił 70%.

 

 

3. Ssaki

Zagrożenie ze strony zwierzyny dotyczy głównie jeleniowatych i polega na uszkadzaniu młodych drzewek na uprawach i w młodnikach.

Głównymi sprawcami uszkodzeń w uprawach leśnych są sarna i jeleń, łoś powodujące zgryzanie wierzchołkowych części pędów oraz uszkadzanie kory pędów głównych drzewek swoim porożem.

Największe uszkodzenia w młodnikach czyni jeleń poprzez spałowanie (zdzieranie w okresie zimowo-wiosennym kory młodych drzew). Mniejsze szkody w uprawach, ze względu na małą swoją liczebność w lasach powoduje zając.

 

Dla ochrony młodych drzewek przed zgryzaniem i spałowaniem stosowane są następujące metody:
- mechaniczne:
· grodzenia upraw

- chemiczne:
· repelenty (środki zapachowo-smakowe),
- wykładanie drzew do spałowania,
- utrzymywanie liczebności populacji zwierzyny na poziomie nie powodującym nadmiernych szkód w uprawach i młodnikach, tzn. szkody muszą utrzymywać się na poziomie gospodarczo znośnym – do 20% powierzchni ogólnej upraw i młodników.

 

4. Czynniki abiotyczne

Warunki klimatyczne Nadleśnictwa Toruń powodują, że największe zagrożenia abiotyczne związane są z niedostatkiem opadów i temperaturą powietrza.
Mała roczna ilość opadów i ich nieregularność powodują susze, co wpływa bardzo niekorzystnie na stabilność drzewostanów i sprawia, że są one mniej odporne na inne czynniki szkodotwórcze. Odbija się to również na zwiększeniu zagrożenia pożarowego. Pomimo to na terenie obrębu Ostromecko występują lokalne podtopienia, a w strefie zalewowej Wisły podtopienia sezonowe.

Ze względu na znaczny udział siedlisk żyźniejszych i obecność dębu, dużym zagrożeniem jest występowanie przymrozków późnych.

Asset Publisher Asset Publisher

ochrona lasu

1. Cele ochrony lasu

Głównym celem ochrony lasu w Nadleśnictwie Toruń są działania w kierunku ciągłego zwiększania naturalnej odporności biologicznej drzewostanów. Ten cel osiągamy poprzez: zwiększanie udziału gatunków liściastych przy maksymalnym wykorzystaniu mikrosiedlisk, terminowym i prawidłowym wykonywaniu cięć pielęgnacyjnych, ochronie mrowisk, zakładaniu punktów biologicznego oporu w ramach kompleksowej ochrony lasu, z wykorzystaniem biogrup pozostawionych na wykonywanych zrębach, ochronę pożytecznego ptactwa (budki lęgowe, pozostawianie drzew dziuplastych oraz potencjalnych drzew do zasiedlenia przez ptaki), terminowym prognozowaniu występowaniu poszczególnych owadów a w razie masowego pojawu eliminowanie ich występowania.

2. Ochronę lasu przed szkodnikami i chorobami.

Ze względu na strukturę gatunkową i wiekową drzewostany na terenie Nadleśnictwa Toruń są mocno zagrożone gradacyjnym występowaniem szkodników owadzich pierwotnych. Największe zagrożenie istnieje ze strony pierwotnych szkodników sosny (strzygonia choinówka, boreczniki, barczatka, brudnica mniszka). Zagrożenie wzrasta w wyniku okresowych deficytów wodnych.

W celu ograniczenia nadmiernego rozmnażania szkodników pierwotnych dokonuje się przede wszystkim właściwej ocenę zagrożenia występowania szkodników owadzich poprzez dokładne prowadzenie jesiennych poszukiwań szkodników sosny w celu podjęcia działań w przypadku zagrożenia masowego pojawienia się owadów .

Niesprzyjające warunki pogodowe, zaobserwowane w ostatnich latach, wpłynęły zasadniczo na obniżenie kondycji zdrowotnej drzew, zwłaszcza dla sosny. Stała się ona bardziej podatna na skuteczne zasiedlanie przez grupę szkodników wtórnych, w której znaczenie oprócz typowych gatunków, jak przypłaszczek granatek, zwiększył wyraźnie kornik ostrozębny.

W przypadku wykazanego zagrożenia na podstawie drzew pułapkowych i pułapek feromonowych, systematycznie usuwamy drzewa zasiedlone przez szkodniki wtórne.

Zjawiskiem, wymagającym monitorowania jest występowanie jemioły na sośnie na dość istotnej  powierzchni.

3. Ochronę upraw i młodników.

Zagrożenia ze strony grzybów pasożytniczych występują głównie w drzewostanach II-IV klasy wieku na gruntach porolnych. Łączna powierzchnia tych drzewostanów wynosi 2799,83 ha. Zdecydowanie w grupie tej przeważają drzewostany sosnowe. Celem ochrony drzewostanów przed chorobami grzybowymi i zmniejszenia w przyszłości szkód są : wcześniejsze wykonywanie czyszczenia późne w młodnikach, prawidłowo wykonywane trzebieże wczesne wykonując cięcia pielęgnacyjne w drzewostanach z występującą hubą korzeniową oraz wieloletnia zmiany gatunków do odnowień w kierunku gatunków liściastych.  

  • Zagrożenie ze strony zwierzyny

Szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne stanowią główną przyczynę zagrożeń w drzewostanach nadleśnictwa. Szkody wyrządzane głównie przez jelenie, sarny i daniele. Wzrasta powierzchnia uszkodzeń powodowanych przez łosie.

W celu zmniejszenia szkód ze strony zwierząt podejmuje się następujące działania:

  • utrzymywanie stanów ilościowych zwierzyny na poziomie możliwości wyżywieniowych łowisk,
  • grodzenie upraw, podsadzeń i odnawianych gniazd,
  • zagospodarowanie poletek łowieckich w kierunku trwałej bazy żerowej zarówno na granicy pole-las jak i w lesie
  • w okresie zimy wykładanie drzew zgryzowych,
  • wysadzanie na obrzeżach upraw, głównie wzdłuż dróg krzewów i gatunków drzew liściastych.

 

4. Ochronę lasu przed czynnikami abiotycznymi.

  • Zakłócenia stosunków wodnych

Problemem, z którym boryka się Nadleśnictwo Toruń jest obniżenie się poziomu wód gruntowych. W połączeniu z długotrwałymi okresami suszy powoduje to obniżenie się kondycji wszystkich drzewostanów. Stąd ze względu na obniżony poziom wód gruntowych podjęto następujące działania:

  • wyłączano siedliska wilgotne z użytkowania gospodarczego,
  • podjęto działania retencyjne (np. mała retencja leśna) w celu zmagazynownaia wody w lesie,
  • ograniczano melioracje odwadniające.
  • Szkody od wiatrów

Szkody od silnego wiatru, powodującego wywalanie drzew lub ich częściowe uszkodzenie zdarzają się często. W celu zmniejszenia szkód przed wywalającymi wiatrami oraz okiścią wykonujemy cięcia rębne zgodnie z ustalonymi kierunkami, a także zachowuje terminy i intensywności w cięciach przedrębnych.

 

5. Zagrożenia wynikające z czynników antropogenicznych.

Lasy Nadleśnictwa Toruń są narażone na negatywne oddziaływanie działalności człowieka. Do najważniejszych zagrożeń należą:

  • pożary lasów,
  • zanieczyszczenie powietrza, wód i gleb,
  • nielegalne składowanie odpadów i powstawanie „dzikich wysypisk”,
  • zaśmiecanie terenów leśnych, szczególnie wzdłuż dróg,
  • dewastacja infrastruktury leśnej,
  • nadmierna presja turystyczna i rekreacyjna.

W obliczu powyższych zagrożeń podjęto decyzję o następującym działaniach:

  • prowadzenie działań edukacyjnych i informacyjnych,
  • monitoring zagrożenia pożarowego i utrzymywanie systemu ochrony przeciwpożarowej,
  • współpraca ze służbami porządkowymi,
  • sprzątanie terenów leśnych i likwidacja nielegalnych wysypisk,
  • rozwój infrastruktury turystycznej w sposób kontrolowany.

Ochrona przeciwpożarowa

Lasy Nadleśnictwa Toruń, zgodnie z Zarządzeniem nr 12 Dyrektora Generalnego LP, zostały zakwalifikowane do I kategorii zagrożenia pożarowego, ze względu na:
- duży udział siedlisk borowych : Bs, Bśw, BMś zajmują 71% powierzchni leśnej

   nadleśnictwa,
- przewagę drzewostanów iglastych (86,1% powierzchni),
- duży udział drzewostanów I i II klasy wieku (30%),
- warunki klimatyczne - położenie w strefie najniższych opadów w Polsce
- bliskość miast Torunia i Bydgoszczy,
· znaczną penetrację związaną z rekreacją,
· silne przerzedzenie drzewostanów spowodowane emisjami przemysłowymi,
· sieć dróg i linii kolejowych.

 

Największe zagrożenie pożarowe występuje na początku oraz podczas trwania wiosny ze względu na znaczne ilości łatwopalnego materiału roślinnego w postaci igieł, chrustu suchej trawy i wrzosu oraz w okresie letnim, szczególnie w borze suchym i świeżym, z powodu obecności wysuszonych roślin runa.

Jesienią natomiast zagrożenie to jest mniejsze w wyniku niższej temperatury i większej wilgotności powietrza.

 

 

Nadleśnictwo Toruń w okresie bezpośredniego zagrożenia pożarowego (od 15 marca do 15 października) uruchamia Punkt Alarmowo – Dyspozycyjny (PAD) w nadleśnictwie, w którym prowadzi się obserwację terenów nadleśnictwa za pomocą kamer, z których sygnał jest przekazywany właśnie do PADu. Kamery są zamontowane na 3 wieżach oraz kominie, który znajduje się na gruncie obcym.  

 

Sprzęt pożarniczy do gaszenia powstałych pożarów :

- samochód patrolowo-gaśniczy FORD RANGER wyposażony w wysokociśnieniowy moduł gaśniczy,
- ciągniki z pługiem i  pługofrezarką , beczkowóz o pojemności 4 tys. litrów,
- gaśnice, szpadle, motyki.

 

Zaopatrzenie wodne:
Na trenie nadleśnictwa znajduje się 13 punktów czerpania wody zlokalizowanych na zbiornikach i ciekach naturalnych oraz 7 sztucznych zbiorników wody o pojemności 50m³ zlokalizowanych w leśnictwach : Gutowo, Łysomice, Wałdowo, Kamieniec, Janowo oraz Olek.
W nadleśnictwie funkcjonuje również sieć oznakowanych dróg pożarowych.

 

Bazy lotnicze:
Nadleśnictwo posiada na swoim terenie leśną bazę lotniczą, zlokalizowaną na lotnisku Aeroklubu Pomorskiego, obsługującą nadleśnictwa RDLP w Toruniu w zakresie patrolowania terenów leśnych i gaszenia pożarów.

 

Bardzo ważna jest profilaktyka przeciwpożarowa, dlatego w ramach profilaktycznych działań gospodarczych na szczególnie narażonych na pożary terenach tworzone są pasy przeciwpożarowe.
Prowadzona jest na szeroką skalę działalność informacyjna polega na umieszczaniu tablic informacyjnych i ostrzegawczych, rozwieszaniu plakatów w urzędach gmin, szkołach i w leśnictwach.

Emitowane są komunikaty radiowe o zagrożeniu pożarowym w lasach.
Na uwagę zasługuje także działalność edukacyjna ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży szkolnej.

Sytuacja pożarowa często jest relacjonowana na profilu FB nadleśnictwa.